1921 anayasası özellikleri


1921 Anayasası ve Özellikleri (20 Ocak 1921)

Mondros Mütarekesi ile ülkenin yabancı güçler tarafından işgali sonrasında Anadolu’da başlayan direniş hareketlerini kırmak için İstanbul Hükümeti, Mebusan Meclisi seçimlerini yapmak zorunda kalmış, bunu fırsat bilen Müdafaa-i Hukukçular bu mecliste çoğunluğu ele geçirmiştir. Bu meclis Anadolu hareketine paralel olarak Misakı milli’yi kabul etmiş, İngilizlerin de baskısıyla Damat Ferit bu son Osmanlı Mebusan Meclisi’ni feshetmiştir.

1924 Anayasası 24 maddeden oluşan çerçeve bir anayasadır. Yargıya ilişkin düzenleme içermez. Ancak çerçeve bir anayasa olmasına rağmen yerinden yönetim (adem-i merkeziyetçilik) ilkesini benimsemiştir.

Bu gelişmeler üzerine Anadolu’da (Ankara’da) olağanüstü yetkililerle donatılan bir meclis kurulmuştur (23 Nisan 1920). Bu meclis, 1876 tarihli Anayasa henüz resmi anlamda yürürlükten kalkmadığı için 20 Ocak 1921 de oldukça kısa bir Anayasa kanunu (Teşkilat-ı Esasiye) hazırlanmış ve şu ilkeleri benimsenmiştir.

  • Yürütme kuvveti TBMM içinden çıkarılacaktır.
  • Bakanlar TBMM tarafından ve kendi üyeleri arasından teker teker seçilecektir.
  • Devlet başkanlığı makamına gerek görülmemektedir. Cumhurbaşkanlığı makamı yoktur. Meclis başkanlı aynı zamanda hükümet başkanıdır.
  • İlk kez egemenliğin millete ait olduğu Milli Egemenlik ilkesi benimsenmiştir.
  • Yasama ve yürütme erkleri TBMM’de toplanmıştır. Güçler birliği ilkesi hakimdir. Yasama ve yürütme güçlerinin TBMM’de birleşmesi bu hükümet modelinin meclis hükümeti modeli olduğunun ifadesidir.
  • TBMM, bakanlara yön verebilecek hatta gerektiğinde değiştirebilecektir.
  • Seçimler iki dereceli olup iki yılda biri yapılacaktır. Seçme yaşı ise on sekizdir. (çift dereceli seçim sistemi)
  • İdare, yerinden yönetim ilkesine göre şekillenmiştir.
  • Anayasa değişiklikleri tıpkı diğer kanunlar gibi yapılabilecektir. Bu özelliği 1921 Anayasanın ülkemiz tarihindeki tek yumuşak anayasa olması sonucunu doğurmuştur. Anayasa değiştirmek ile kanun değiştirmek aynı usule bağlanmıştır.
  • Açık oy gizli sayım ilkesi uygulanmıştır.

1921 tarihli Anayasa ortaya çıkan siyasi gelişmeler sonucu değişikliklere uğramış ve bazı maddelerin ilavesi söz konusu olmuştur. Örneğin;

  • Devlet rejiminin Cumhuriyet olduğu (1923)
  • Devlet başkanının Cumhurbaşkanı olduğu, Cumhurbaşkanın TBMM içinden ve onun üyelerince 4 yıl için seçileceği (1923)
  • Bir kez seçilen kişinin yeniden Cumhurbaşkanı olarak seçilebileceği ve Başbakanı TBMM üyeleri içinden Cumhurbaşkanının seçeceği (1923)
  • Devletin dilinin Türkçe, başkentinin de Ankara olduğu (1923)

TBMM, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasından sonra asli görevini tamamladığını düşünerek 1 Nisan 1923’te yeniden seçimlerin yapılması kararıyla kendini dağıtmış, yerine oluşan ikinci TBMM ise yeni bir Anayasa yaparak 23 Nisan 1924’te yayınlayıp yürürlüğe sokmuştur.


Like it? Share with your friends!

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir