Karadeniz bölgesi özellikleri


Yer şekilleri

  • Karadeniz Bölgesi, Karadeniz boyunca uzanan dağlık bir alan görünümündedir. Bölgede bulunan dağlar kıyıya paralel uzanmaktadır.
  • Karadeniz Bölgesi, Türkiye’de doğu-batı genişliğinin en fazla olduğu bölgedir. (Boylam ve yerel saat farkı en fazla olan bölge Karadeniz’dir.)
  • Karadeniz Bölgesindeki dağlar genel olarak orojenik hareket ile kıvrılma sonucunda oluşmuşlardır.
  • Karadeniz Bölgesi boyunca uzanan dağlar genel olarak Kuzey Anadolu Dağları olarak isimlendirilir.
  • Kıyılar fazla girintili çıkıntılı değildir. Dolayısıyla; koy, körfez ve liman sayısı çok azdır. Bölgenin tek doğal limanı Sinop’tur. Sinop limanının hinterlandı dar olduğu için yeterince gelişememiştir.
  • Boyuna kıyı tipi görülür.
  • Kıta sahanlığı dardır. Orta Karadeniz’de dağların kıyının gerisinden başlamasından dolayı Samsun’da Kızılırmak ve Yeşilırmak nehirleri birer delta ovası oluşturmuşlardır. Bafra ve Çarşamba delta ovalarıondan başka bölgede delta ovası yoktur.
  • Kıyıda dalgaların aşındırmasıyla yalıyar (falez) lar oluşmuştur. Türkiye’de en fazla yalıyarın bulunduğu bölgemizdir.
  • Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım zordur. Bu da ulaşımın geçitlerden yapılmasına neden olur. Trabzoun’u Gümüşhane’ye Zigana geçidi; Bayburt’u Erzurum’a Kop geçidi bağlar.
  • Dağların kıyıya paralel uzanması ayrıca, kıyıda ılıman bir iklimin görülmesine iç kesimlerde karasal iklimin görülmesine, denizsel iklimin kıyı boyunca dar bir şerit halinde yaşanmasına; kıyıda yamaç yağışlarının görülmesine; yağış miktarının iç kısımlara doğru gidildikçe azalmasına neden olur.
  • Tarım alanları dardır.
  • Var olan tarım alanları parçalı ve dağınıktır.
  • Yerleşmelerin dağınık bir şekilde yayılmasına neden olmuştur.
  • Yol yapım maliyetini artırdığı için ulaşımın geri kalmasına engel olmuştur.
  • Tarımda makineleşmeyi engellemiştir.
  • İllerin yüz ölçümlerinin küçük ve il sayısının fazla olmasına neden olmuştur.
Bölgenin dağları, kıyı ve iç kesimler olmak üzere ikiye ayrılır:

Kıyım kesimlerindeki önemli dağlar: Kaçkarlar, Küre, Canik, Giresun, Doğu Karadeniz dağlarıdır.

Orta Karadeniz Bölümünde dağların genel olarak yükseltisi 1000 m civarında iken, Batı Karadeniz’de 2000 m’yi Doğu Karadeniz’de ise 3500 m’yi geçmektedir.

Karadenizde genel olarak kıyıya paralel iki sıra halinde uzanan dağların arasından, Kuzey Anadolu Fay Hattı geçer.

İç kesimlerdeki dağlar: Bolu, Köroğlu, Ilgaz, Çimen, Kop, Mescit, Yalnız çam dağlardır.

Kıyı kesimlerdeki dağlar ile iç kesimlerdeki dağların arasında genel olarak çöküntü halinde bulunan oluklar yer almaktadır. Bunlardan en önemlisi Çoruh – Kelkit Oluğudur.

Bölgenin ovaları ise kıyı ve iç kesimlerde bulunmaktadır:

Bunların başlıcaları:

  • Kıyıda Bafra, Çarşamba ovalarıdır.
  • İç kesimlerde; Çoruh, Tokat, Merzifon, Bolu, Tosya ovalarıdır.
  • Batı ve Doğu Karadeniz’de kıyı akıntılarının etkisi fazla, şelf alanı dar olduğu için delta ovası oluşmamıştır.

Bölgenin önemli akarsuları: 

  • Çoruh, Yeşilırmak, Filyos Çayı, Kızılırmak, Bartın Çayı’dır.
  • Çoruh Nehri, Mescit Dağlarından doğar; bölge içrisinde çok eğimli bir yataktan aktıktan sonra Gürcistan’a geçer ve Karadeniz’e dökülür. Üzerinde rafting sporu yapılmaktadır.
  • Yeşilırmak, Köse Dağı’ndan kaynağını alır. Onun bir kolu olan Kelkit Çayı ile birleşir. Orta Karadeniz Bölümünde Çarşamba Deltasını oluşturur ve denize dökülür.
  • Boyları genel olarak kısadır. (Yer şekilleri)
  • Havzaları dadır. (Yer şekilleri)
  • Akarsuların rejimleri düzenlidir.
  • Akarsuların akış hızları fazladır. Bu nedenle aşındırma güçleri fazla, hidroelektirik potansiyelleri yüksek, akarsuların debileri fazladır.
  • Bölgede yer alan Bartın Çayı üzerinde küçük çaplı taşımacılık yapılır.
Bölgenin önemli gölleri:
  • Bölgedeki göllerin oluşumunda heyelan olayları daha çok etkili olmuştur. Heyelan olayı ile meydana gelen setleşme sonucunda oluşan başlıca göller şunlardır:
  • Sera     Tortum     Zinav     Abant     Yedigöller
  • Bölgede ayrıca Kelkit Çayı üzerinde Kılıçkaya; Yeşilırmak üzerinde Hasan Uğurlu, Suat Uğurlu ve Almus; Kızılırmak üzerinde Altınkaya baraj gölleri bulunmaktadır.

Heyelan (Toprak Kayması)

  • Türkiye’de heyelan olaylarının en fazla yaşandığı bölgedir.

Heyelanın nedenleri;

  • Eğimli tabakaların bulunması,
  • Killi yapının bulunması,
  • Yağış miktarının bol olması,
  • Doğal yapının bozulmasıdır.
  • En fazla heyelan ilkbahar kar erimelerinden dolayı Doğu Karadeniz Bölümü’nde görülür.

İklim

  • Bölgede hakim olan iklim tipi Karadeniz iklimidir. Karadeniz kıyıları boyunca uzanan dağların denize bakan yamaçlarında görülür.
  • Denizden gelen nemli hava kütleleri yamaç boyunca yükselir ve yağış bırakır. Buradaki yağışlar daha çok yamaç yağışları şeklindedir.
  • Bölgenin iç kesimlerinde, deniz etkisinin azalmasıyla birlikte yağışlar azalır ve sıcaklıklar düşer. Karasal etki görülmeye başlar. Burası İç Anadolu ile Karadeniz arasında bir geçiş alanı oluşturur.
  • Doğu Karadeniz; Türkiye’de bulutluluk oranın en fazla, güneşleme süresinin en az olduğu bölgedir.
  • Bu geçiş alanında en fazla yağış ilkbaharda düşer. Yaz mevsiminde ise kuraklık görülür.
  • Kıyı kesiminde görülen Karadeniz ikliminin özellikleri itibariyle;
  • En fazla yağış sonbahar mevsiminde; en az yağış ilkbahar mevsiminde düşer.
  • Doğu Karadeniz, kısa mesafelerde iklimin en fazla değişikliğe uğradığı bölgedir.
  • Yıllık yağış miktarı en fazla olan bölgedir.
  • Yamaç yağışlarının en fazla olduğu bölgedir.
  • Her mevsim yağışlıdır (Yağış rejimi düzenlidir.)
  • Bitkis örtüsü ormandır.
  • Akarsu rejimleri düzenlidir.
  • Pamuk, buğday gibi yaz kuraklığı isteyen ürünler kıyıda yetişmemektedir.
  • Çay, fındık, mısır gibi sürekli nem isteyen ürünlerin yetişmesine neden olmuştur.
  • Fön rüzgarlarının kışın ılıtıcı etkisiyle Rize’de mikroklima alanı özelliği görülür.
  • Bağıl nem oranınn en fazla olduğu bölgedir. Nemlilik yıllık ortalama %70 civarındadır. Özellikle Doğu Karadeniz Bölümünde Rize’de fazladır.
  • Türkiye’de yağış miktarının en fazla olduğu il Rize’dir.
  • Bulutların fazla olmasından dolayı güneşleme süresinin en az olduğu bölgedir. Doğu Karadeniz Bölümünde güneşlenme süresi yıllık ortalama 1750 saattir.

Bitki Örtüsü

  • Kıyı kesimlerinde her mevsim yağışın olmasın bitki örtüsünün orman olmasına neden olmuştur.
  • Türkiye’de ormanların deniz kıyısından itibaren başladığı tek bölgedir. Bu durumun neden nemliliktir.
  • Türkiye’de orman alanlarının en fazla olduğu bölgedir. Orman varlığının %27’sine sahiptir. En sık ormanlar Batı Karadeniz Bölümünde yer almaktadır.
  • Karadeniz ardı iklim bölgesinde yağışın azlığı bozkırların oluşmasına neden olmuştur.
  • Türkiye’de orman yangınlarının en az olduğu bölgededir. Bunun nedeni, yağış rejiminin düzenli (nemlilik) olmasıdır.

Nüfus ve Yerleşme

  • Bölgenin nüfus yoğunluğu dağılışına göre; Yoğunluğun en fazla olduğu iller; Trabzon, Zonguldak, Ordu, Samsun ve Düzce’dir.
  • Yoğunluğun az olduğu iller; Artvin, Bayburt, Gümüşhane, Kastamonu ve Bolu’dur.
  • Gerçek alan göre km2 ye 57.7 kişi; iz düşüm alanına göre 73 kişi düşmektedir.
  • Karadeniz Bölgesi, Türkiye’de en fazla göç veren bölgelerinden biridir. Özellikle Doğu Karadeniz Bölümündeki illerimiz yoğun olarak Marmaraya doğru göç vermektedir.
  • Karadeniz Türkiye’de il sayısının en fazla olduğu bölgedir(18).

Tarım ve Hayvancılık

  • Karadeniz Bölgesinde ekili-dikili topraklar bölge yüz ölçümünün %16’sını kaplar.
  • Tarım alanlarına elverişli bu araziler daha çok kıyı da dar bir şerit halinde uzanmaktadır.
  • Bölgedeki tarım alanları Bafra, Çarşamba Delta ovaları ile Karadeniz’in iç kısımlarındaki tektonik oluklardaki Erbaa – Niksar, Bolu, Suluova, Havza, Çorum, Tokat – Turhal düzlükleridir.
  • Bölgede her mevsim yağış olduğundan nadas alanları çok azdır. Var olan nadan alanları da bölgenin iç ksımlarında karasal iklimin etkili olduğu yerlerdir.
  • Bölge, bitki örtüsünün gür olmasından dolayı erozyonun en az olduğu bölgedir.
  • Yer şekilleri engebeli olduğu için tarımda makineleşme fazla gelişmemiştir.
  • Türkiye’de tarımda hayvan gücünün en fazla kullanıldığı bölgedir.

Madenler ve Enerji Kaynakları

  • Karadeniz Bölgesinin önemli yer altı kaynakları taş kömürü, bakır ve manganezdir. Ayrıca bölgeden linyit ve doğal gaz da çıkarılmaktadır.
  • Taş kömürü yatakları Batı Karadeniz, Bölümünde yer alan Zonguldak-Ereğli Havzasıdır. Bu havza içinde Zonguldak, Ereğli, Amasra, Söğütözü yer alır.
  • Taş kömürünün tozuyla Çatalağzı’nda termik enerji elde edilmektedir. Türkiye’de taş kömürü tozuyla çalışan tek termik santraldir.
  • Türkiye üretimin %65’ini karşılamaktadır. Çıkarılan bakır, Samsun ve Murgul’daki Bakır işleme Tesislerinde işlenmektedir.
  • Çelik sanayiinde kullanılan manganez Zonguldak, Kastamonu ve Borçka’dan çıkarılır. Buralardan çıkarılan manganez Borçka’da işlenir.
  • Merzifon, Havza (Samsun), Düzce, Gümüşhane, Bayburt’ta çıkarılmaktadır.
  • Batı Karadeniz Düzce’de doğal gaz çıkarılmaktadır.
  • Çoruh Nehri üzerinde inşa edilen Deriner Barajı, Türkiye’nin en yüksek beton barajıdır (397 m).

Bölgenin Sanayi ve Ticareti

  • Türkiye sanayinin %7’sini Karadeniz Bölgesi karşılar. Sanayi yeterince gelişmemiştir. Bölgedeki sanayi imkan ve faaliyetleri, bölgenin doğal zenginliklerine dayanır.
  • Şeker Endüstrisi; Turhal, Kastamonu, Bayburt, Amasya, Çorum, Tokat ve Bolu’da şeker fabrikaları bulunmaktadır.
  • Çay Endüstrisi; Rize ve çevresinde 250’nin üstünde tesis bulunmaktadır.
  • Kereste Sanayi; Bartın, Bolu, Kastamonu, Düzce, Artvin, Bafra, Ardeşen, Devrek ve Ayancıktır.
  • Bölgede ticaret büyük kentlerde gelişmiştir. Samsun, Trabzon, Zonguldak, bölgenin önemli ticaret merkezleridir.

Turizm

  • Bölgede turizm yeterince gelişmemiştir.
  • Güneşli gün sayısının azlığı, her mevsim yağışlı olması kıyı turizminin gelişmesini engellemiştir.
  • Kartalkaya (Bolu), Ilgaz önemli kış turizm merkezleridir.
  • Trabzon’da Sümela Manastırı, Tokat’ta Ballıca Mağarası, Amasya’da Kaya Mezarları, Karabükte Safranbolu Evleri turizm açısından diğer önemli yerlerdir.

Ulaşım

  • Bölgenin en gelişmiş limanı Samsun Limanıdır.
  • Sinop Limanı doğal olmasına rağmen art bölgesi dar olduğu için gelişememiştir.
  • Karadeniz sahil yolu, Samsun’dan başlayıp Gürcistan Sınırına kadar devam eder.
  • Doğu Karadeniz Bölümüne demir yolu ulaşımı bulunmaz.
  • Karadeniz, Türkiye’de yaylacık turizmde ilk sırada yer alır.

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir