Türkiye’de çıkarılan bazı madenler


Demir: Demir metal sanayisinin ham maddesidir. Demir, ülkemizin her bölgesinde rezervi olan bir madendir. Ancak ülkemizdeki bu rezervlerden tenörü en yüksek olanlar işletilmektedir.

Başlıcaları: Divriği ve Kangal (Sivas), Hekimhan ve Hasançelebi  (Malatya), Havran (Balıkesir), Kayseri, Niğde ve Adana illerinin Orta Toroslar’daki Aladağlar’a yakın kesimleri, Kahramanmaraş ve Hatay’dadır.

Bu rezervlerden çıkarılan demir cevheri, Karabük, Karadeniz Ereğlisi, İskenderun, Kırıkkale, Sivas ve İzmir’deki demir-çelik fabrikalarında işlenir.

Türkiye demir madeni zenginliği bakımından dünyada sekizinci sırada yer alır. Türkiye’de yaklaşık 150 milyon ton demir madeni rezervi bulunmaktadır. Ülkemizde 2009 yılında 3,8 milyon ton üretim gerçekleştirilmiştir. Ancak bu üretim miktarı ihtiyacı karşılamadığından 2009 yılında 7,7 milyon ton demir ithal edilmiştir.

Bor mineralleri: Tuz bileşiği halinde olan bor mineralleri hafif ve kimyasal etkilere karşı dayanıklıdır.

Bor, yaklaşık 250 değişik alanda kullanılmaktadır. Plastik, elyaf, ısıya dayanıklı cam sanayisi, temizlik maddeleri üretimi, fotoğrafçılık, emaye ve porselen, çimento, ilaç ve boya sanayisi gibi alanların yanı sıra roket ve jet yakıtları ile enerji üretimi, borun kullanım alanlarının sadece birkaçıdır. Borun kullanım alanlarının çeşitliliği ekonomik değerini artırmaktadır.

Dünya bor rezervlerinin yaklaşık %72’si Türkiye’de yer almaktadır. 2010 yılında dünya bor üretim miktarı 4.85 milyon ton olarak gerçekleşirken, Türkiye 1.78 milyon ton üretimi ile dünyada ilk sırada yer almıştır.

Başlıca bor madeni yataklarımız: Seyitgazi (Eskişehir), Bigadiç ve Susurluk (Balıkesir), Emet (Kütahya), ve Mustafa Kemalpaşa (Bursa) yörelerindedir. Bu yörelerden elde edilen ham bor tuzları Bandırma ve Kirka (Eskişehir) yörelerindeki fabrikalarda işlenir.

Krom: Krom, çeliğe sertlik vererek kırılma ve darbelere karşı direnç kazandırır, aşınma ve oksitlenmeye karşı koruma sağlar.

Bu kapsamda kromun çeşitli alaşımları mermi, gemi, uçak ve top sanayisi ile silahlarla ilgili destek sistemlerinde kullanılır. Krom özellikle son yıllarda otobüslerde, tran vagonlarında, otobüs duraklarında, cadde ve sokak aydınlatma sistemlerinde, merdiven korkuluklarının yapımında ve denizlerdeki petrol arama platformlarının kurulumunda giderek artan oranlarda kullanılmaktadır.

Ülkemizdeki en önemli krom yatakları: Gulemen (Elazığ), Kopdağı (Bayburt), Fethiye ve Köyceğiz (Muğla), Acıpayam ve Buldan (Denizli), Orhanveli (Bursa), Mihalıççık (Eskişehir), Karsantı ve Pozantı (Adana) ve Kayseri’dedir.

Yıllık üretimimizin yaklaşık yarısı ihraç edilir. Geriye kalan miktar ise Elazığ ve Antalya’daki ferro krom fabrikalarında işlenir. Türkiye krom cevheri çıkarımında dünyada beşinci sırada yer alır.

Bakır: Günümüzde demirden sonra en çok kullanılan metal durumundadır. Yumuşak bir metal olan bakır, işlenmesi kolay bir maddedir. Elektrik ve ısı iletkenliğinin fazla olması bakırı elektrik santralleri ve iletken malzemelerinin vazgeçilmez unsuru haline getirmektedir.

Bakırın yaklaşık % 80’i elektirik-elektronik sektöründe kullanılır. Ayrıda bakır soğuk hava makine ve teçhizatında, paslanmaz özelliğinden ötürü nakliye vasıtalarında ve dış kaplamalarda kullanılır. Bunlara ilaveten bakırın kaynak işlerinde, metalurjide ve bronz üretiminde önemli yeri vardır.

Bakır ülkemizde Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre), Elazığ (Maden), Rize (Çayeli)’den çıkarılır. Bu yörelerden elde edilen bakır cevheri Samsun, Murgul ve Maden’deki tesislerde işlenir.

Yıllık bakır cevheri üretimimiz tüvönan olarak 3-5 milyon ton arasında değişir. Türkiye bakır madeni üretiminde dünyada yedinci sırada yer alır.

Boksit: Boksit madeninin işlenmesiyle alüminyum metali elde edilir. Stratejik öneme sahip bir metal olan alüminyum, elektirik-elektronik sanayide, izolasyon malzemelerinin yapımında, konserve ve ambalaj sanayisinde, inşaat sektöründe ve otomotiv sanayisi olmak üzere birçok alanda kullanılır. Ayrıca hafif olması nedeniyle uçak sanayisinde de tercih edilen bir madendir.

Türkiye’deki başlıca boksit yatakları: Akseki (Antalya), Seydişehir (Konya), Milas (Muğla), ve Saimbeyli (Adana) gibi yörelerde bulunur. Bu yörelerden elde edilen boksit Seydişehir’deki alüminyum tesislerinde işlenir.

Dünya boksit rezervi toplam 25 milyar ton civarındadır. Türkiye’de 45 milyon tonu görünür olmak üzere, toplam 97 milyon ton birincil öncelikli boksit rezervi mevcuttur ve bu rezervin 46 milyon tonu işletilebilir durumdadır.

Barit: Barit, petrol ve doğal gaz aramalarında derin sondaj kuyularının açılmasında yararlanılan sondaj çamurlarının hazırlanmasında yoğunluk artırıcı katkı maddesi olarak kullanılır. Dünyadaki barit tüketiminin yaklaşık % 90’ı bu amaçla kullanılır. Isıyı emme ve soğutma özelliği taşır.

Barit; sportif eşyalarda (bovling, golf ve tenis topları), kaymayı önleyici malzemelerin yapımında, cam sanayisinde, çeşitli boyaların yapımında, radyasyon kalkanı olarak ve kauçuk yapımında kullanılır.

Alanya ve Gazipaşa, Elbistan, Muş ve Eskişehir yörelerinden çıkarılan barit, İzmit, İzmir, Elazığ, Eskişehir ve Antalya’daki barit unu fabrikalarında işlenir.

Türkiye, dünya toplam barit rezervinin yüzde 2.1’ine sahiptir. En önemli barit tüketicilerinin yakınında yer alan Türkiye, ihracat için iyi imkanlara sahiptir. 2003 yılında Türkiye, dünya barit ihracatında %3 ile yedinci olmuştur. 2004 yılı barit ihracatımızda Irak, İtalya ve Finlandiya ilk sıralarda yer alır.

Fosfat: Kayaçlar halindeki tuz bileşikleri olan fosfat, petrokimya, gübre, çimento, cam ve seramik sanayisi gibi birçok alanda kullanılır.

Türkiye’deki fosfat yatakları Adıyaman, Bingöl, Şanlıurfa, Mazıdağı ve Bitlis illerindedir. Buralardan elde edilen fosfat , Mazıdağı Fosfat işletmelerinde değerlendirilir.

Tuz: Kimya sanayisi, dericilik, konserve ve salça sanayisine kadar birçok alanda kullanılan tuz, ülkemizde bol miktarda bulunur.

Ülkemizdeki tuz üretimi denizlerden, göllerden, kaynak suları tuzlarından ve kaya tuzu yataklarından elde edilir. 2009 yılında tuz üretimimi 3.765.000 ton olmuştur. Üretilen tuzun 1.685.708 tonunu kaya tuzu, 1.579.375 tonunu göl tuzu, 484.435 tonunu da deniz tuzu oluşturmaktadır.

En önemli göl tuzu yatağımız Tuz Gölü’dür. En büyük deniz tuzlarımız ise İzmir Körfezindeki Çamaltı Tuzlası’dır. Kaya tuzu yataklarımızın başlıcaları: Çankırı, Kırşehir, Nevşehir, Yozgat, Erzurum, Iğdır, Kağızman, ve Ağrı yöreleridir.

Manganez: Demir, çinko, kobalt gibi çeşitli elementlerle birlikte bulunan manganez cevheri, işlenerek saf manganez haline dönüştürülür.

Ülkemizde tüketilen manganezin %95 kadarı parça manganez cevheri ve alaşımları şeklinde demir-çelik sanayisinde sert ve dayanıklı sanayi çeliği yapımında kullanılır. Geriye kalan %5 kadar ise kimya sanayisinde kullanılır.

En önemli manganez yataklarımız: Adana (Ceyhan), Denizli, Kastamonu, Balıkesir, Burdur ve Sivas illeridir.

Antimon: Antimon cevherinin demir tozu ile ısıtılması yoluyla elde edilen antimon, paslanmaz metal sanayisi, matbaacılık, ilaç, cam ve seramik sanayisi gibi alanlarda kullanılır. Antimon yatakları Balıkesir, Tokat, Kütahya, İzmir, Bilecik ve Niğde illerinde bulunur.

Cıva: Aynaların şırlanmasında, altın ve gümüş üretiminde, termometre sıvısı olarak barometre ve difüzyon pompalarında, pillerin, bazı elektrotların, dişler için amalgamın yapımında, katalizör olarak ve böcek öldürücü ilaçların yapımında kullanılmaktadır. Doğal ortamda sıvı olarak elde edilen tek metal madendir. Ülkemizde tespit edilen 3820 ton civa rezervi vardır.

Feldspat: Feldspat cam, sermaik, kaynak elektrotları ve boya sanayisinde kullanılan önemli bir endüstriyel ham maddedir.

Türkiye 130 milyon tonluk rezervle dünya toplam rezervleri içinde %10’luk paya sahiptir. Önemli feldspat yatakları: Manisa – Demirci, Kütahya – Simav, Aydın – Çine ve Muğla – Milas bölgelerinde yer alır.

Türkiye’de feldspatın büyük bir kısmı özel sektör tarafından üretilmekte ve % 90’ı ihraç edilmektedir. Feldspat ihracatı yaptığımız ülkeler arasında İtalya, İspanya, Mısır ve İsrail ilk sırada yer alır.

Dünya feldspat üretiminde önemli bir yere sahip olan Türkiye’de 2009 yılında 4.212.547 ton üretim yapılmıştır.

Asbest (Amyant): Isıya, aşınmaya, kimyasal maddelere çok dayanıklı lifli yapıad bir mineraldir. Asbest, itfaiyeci elbiseleri, otomobillerin fren balataları ve çatı malzemeleri olan etemit yapımında kullanılır.

Önemli asbest yataklarımız: Bursa, İskenderun, Erzincan, İzmir, Muğla ve Sivas şehirlerinde yer alır.

Mermer: Mermer yatakları bakımından zengin olan ülkemiz dünyanın önemli mermer üreticilerindendir. Yaklaşık 5.9 milyar metre küp mermer rezervinde sahip olduğumuz tahmin edilmektedir.

Çok çeşitli türde mermer yataklarının bulunduğu ülkemizde bu yatakların çoğunluğu Marmara ve Ege Bölgelerindedir. Marmara Adası (Balıkesir) Bursa, Bilecik, Muğla, Afyon ve Denizli illeri başlıca mermer yataklarının bulunduğu illerimizdir.

İhraç ettiğimiz madenler arasında mermer ve doğal taşların önemli bir yeri vardır.

Lüle Taşı: Dünyanın en kaliteli lüle taşı ülkemizde bulunmaktadır. Lüle taşı, hafif ve parlak yüzeylidir. Küçük süs eşyaları, takı ve pipo gibi eşyaların yapımında kullanılan lüle taşının toplam rezervi 56 milyon tondur. Eskişehir’de (Sarısı, Kayıköyü, Gökçeoğlu) çıkarılır.

Oltu Taşı: Oltu taşı, küçük süs eşyaları ve tespih yapımında kullanılır ve Erzurum’un Oltu ilçesinde çıkarılır. Bölgede oltu taşı çıkarmak için açılan ocak sayısı 600 civarındadır.

 


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir